Zgorzelec

Warto się zatrzymać… nie tylko na weekend!

Zwiedzanie Zgorzelca najlepiej zacząć od jego najstarszej  historycznie ukształtowanej części , czyli od malowniczego Przedmieścia Nyskiego, gdzie odnaleźć można wiele ciekawych miejsc,  związanych z historią miasta i jego wybitnymi mieszkańcami,  takich jak zabudowania młyna trójkołowego przy ul. Wrocławskiej. W 1998 r. na ścianach sąsiadującego z nim potężnego betonowego elewatora, przypominającego nieco wieżę obronną,  artyści Vahan Bego (Ormianin) i Michał Bulak (Polak) zainstalowali barwną ceramiczną płaskorzeźbę WAZE (Wizerunek Artystyczny Zjednoczonej Europy), symbol  ponownego zrastania się podzielonego po wojnie miasta. Tuż  obok znajduje się kolejny symbol zbliżenia i przyjaźni miast – Most Staromiejski  – , łączący brzegi Nysy Łużyckiej i prowadzący wprost na starówkę niemieckiego Görlitz. Wybudowano go w latach 2003 – 2004 w miejscu przedwojennego mostu zniszczonego w 1945 r. przez wycofujące się wojska niemieckie. Z polskiej strony jego perspektywę zamykają odtworzone w ostatnich latach zabudowania dawnego Placu Pocztowego z piękną repliką słupa dystansowego Poczty Polsko – Saskiej. Stąd już tylko kilka kroków do kolejnej atrakcji – Domu Jakuba Böhme (1575–1624), siedemnastowiecznego mistyka i teologa protestanckiego, z zawodu szewca, który pod wpływem doznanej wizji  odkrył istnienie tzw. negatywnej zasady u Boga. Niedoceniony przez współczesnych, sławę i uznanie zyskał jednak w oczach potomnych, uznających go za twórcę mistycyzmu. Tuż obok do zwiedzania wystaw o mieście, historii i kulturze Górnych Łużyc zaprasza Muzeum Łużyckie, a nieopodal, na górującym nad okolicą Kruczym Wzgórzu, zabudowania Kruczego Folwarku nazywanego także Dworem Scultetusa, przypominają postać słynnego łużyckiego kartografa, astronoma i matematyka Bartłomieja Scultetusa, który  przyszedł tu na świat  14 maja 1540 roku. Obecnie w budynku mieści się Dom Opieki Społecznej, a o słynnym mieszkańcu przypomina kamień z datą 1540-1614, znajdujący się pod drzewem rosnącym nieopodal bramy wjazdowej.

Odwiedzając Zgorzelec koniecznie trzeba zajrzeć do jednej z najbardziej reprezentacyjnych budowli  miasta, dawnej Górnołużyckiej Hali Pamięci (nazwa przedwojenna), w której swoją siedzibę ma dzisiaj Miejski Dom Kultury.  Tę monumentalną pamiątkę  zjednoczenia Niemiec i Górnych Łużyc  wzniesiono w latach 1898 – 1902 według projektu prof. Hugo Behra. Fasadę budynku zdobią grupy rzeźb Hugo Lederera: „Wojna” i „Zwycięstwo”, reliefy przedstawiające „okrucieństwa wojny” i „błogosławieństwo pokoju” oraz fryzy autorstwa Reinharda Schnaudera z Drezna. Na jednej ze ścian frontowych umieszczona jest  tablica przypominająca, że to właśnie tutaj, 6 lipca 1950 roku podpisano umowę o wytyczeniu granicy na Odrze i Nysie, znaną jako „Układ zgorzelecki”. Gmach,  zwieńczony górującą nad koronami drzew  charakterystyczną  jasnozieloną przeszkloną kopułą,  jest ciekawą pamiątką historii miasta i jednym z najbardziej interesujących zabytków architektury, jakich nasze dwunarodowe  Europa-Miasto Zgorzelec/Görlitz ma przeszło 4 tysiące !

Odwiedzający Zgorzelec odnajdą tu także interesujące zabytki budownictwa sakralnego. Reprezentują je: położony  w śródmieściu jednonawowy, nakryty dwuspadowym dachem  kościół pw. św. Bonifacego z lat 1927-29 oraz znajdujący się w dzielnicy Ujazd (dawniej Moys) kościół pw. św. Jana Chrzciciela  z narożną wieżą zwieńczoną iglicowym dachem.  W pobliżu, przy ul. Francuskiej znajduje  się barokowy pałacyk  z około 1730 roku, założony na planie prostokąta, z dwiema kondygnacjami.  Na najwyższej części dachu posiada drewnianą wieżyczkę z iglicowym hełmem, a na jego narożniku umieszczony jest zegar.  Innym interesującym obiektem w tej części miasta jest most kolejowy  z połowy XIX wieku, łączący polski i niemiecki brzeg Nysy Łużyckiej w jednym z najbardziej malowniczych punktów doliny Nysy Łużyckiej.  Architektura tego liczącego 475 m długości i 35 m wysokości  mostu wzorowana jest na rzymskich akweduktach. Innym polecanym uwadze odwiedzających miasto obiektem jest Cmentarz Żołnierzy II Armii Wojska Polskiego, jedna z największych polskich nekropolii wojskowych . W 3430 jednakowych mogiłach, zwieńczonych betonowymi krzyżami grunwaldzkimi, pochowano  uczestników krwawych walk o Łużyce stoczonych w kwietniu i maju 1945 r. Nad cmentarzem góruje Pomnik Orła Piastowskiego, symbolicznie  zwróconego w kierunku granicy na Nysie Łużyckiej.  Równie ważnym miejscem pamięci związanym z II Wojną światową jest teren po byłym Stalagu VIII A – obozie jeńców wojennych dla szeregowców i podoficerów, utworzonym  we wrześniu 1939 roku. Przez całą wojnę przez obóz przewinęło się przeszło 120 tys. jeńców, a liczba ofiar śmiertelnych przekroczyła 10 tys. osób. Pierwszymi jeńcami obozu byli polscy żołnierze września, ostatnimi powstańcy warszawscy. Jeńcem obozu byli też Zdzisław Nardelli, reżyser radiowej powieści „Matysiakowie” i słynny francuski kompozytor Olivier Messiaen, który skończył tu komponować jedno z najsłynniejszych dzieł muzycznych XX wieku – Kwartet na koniec czasu. Jego obozowa prapremiera odbyła się 15 stycznia 1941 roku.

Filmowe miasta, które pokochali artyści.

Niezwykły urok i architektoniczne bogactwo sąsiedniego Görlitz doceniają europejscy i hollywoodzcy filmowcy. „Bękarty  wojny” Quentina Tarantino, „Lektor” Stephena Daldry’ego, „Złodziejka książek” Briana Percivala oraz nagrodzony aż czterema Oscarami „The Grand Budapest Hotel” Wesa Andersona powstały właśnie nad Nysą.

Małe, filmowe epizody ma na swoim koncie także nasze miasto. Nasze Przedmieście Nyskie  w 2014 roku „zagrało” stary, przedwojenny Kraków w polsko-niemieckim filmie dokumentalnym telewizji TVP i ZDF o wybuchu II wojny światowej, a monumentalna budowla Miejskiego Domu Kultury stała się planem biograficznego filmu o Käthe Krüse (Katarzynie Szymon), autorce bestsellerowych lalek z początku ubiegłego wieku. Jednym z gości, którzy w ostatnich latach odwiedzili niepozorną kamieniczkę na Przedmieściu Nyskim był nawet Nicolas Cage.

Filmowcy i aktorzy docenili klimat niemieckiego Görlitz i polską gościnność w Zgorzelcu, zwiedzając oba miasta, kosztując serwowanych potraw i spędzając wolny czas po obu stronach Nysy, do czego oba miasta serdecznie zapraszają wszystkich turystów!